Tadeusz i Stanisław Tłuchowscy szlachcice z guberni płockiej, herbu Cholewa  (Władysław Kurtyka)  2026-02-01

Tadeusz ożenił się z Bibianą, Marianną Wożyńską, ur. 1 grudnia 1816 r. w Trzciance Wielkiej w powiecie płockim. Zmarła 2 lutego 1854 r., w Bledzewie, powiat sierpecki. Tadeusz i Bibiana zawarli ślub 20 czerwca 1840 r., w kościele św. Wojciecha, powiat mławski. Pierworodnym tego związku był syn Józef.

4 grudnia 1848 r. urodził się kolejny syn Stanisław. Tadeusz Tłuchowski czując się Polakiem, bez wahania bierze udział w Powstaniu Styczniowym, które było największym zrywem przeciwko Imperium Rosyjskim. Wybuchło ono 22 stycznia 1863 roku, a zakończyło się klęską. Trwało do połowy 1864 r., niosąc liczne represje i zsyłki jej uczestników na Sybir. 5 sierpnia 1864 r. ostatni dyktator powstania Romuald Traugutt został powieszony na stokach warszawskiej cytadeli.

Po powstańczych walkach Tadeusz osiadł w majątku rodzinnym Bledzewie. Doświadczenie nauczyło go, że w zapasach z wrogiem trzeba mieć lud za sobą i w tym kierunku wytrwale pracował, a przez to wyrobił sobie najlepsze stosunki między dworem a gromadą. Zniknęły waśnie. Procesów nie znano. Włościanom pod rządami Tadeusza żyło się lepiej, bezpiecznej, byli w hierarchii ludności wiejskiej, zaliczanych do bogatszych.

Gdy najstarszy syn Józef, wydoroślał, ojciec wysłał go do szkoły woskowej (we Włoszech w miejscowości Cuneo). Z początkiem maja 1862 roku Szkoła wojskowa rozpoczęła swą działalność. Szkoła liczyła 300 słuchaczy. Najbardziej liczna była grupa piechoty. Kurs w zasadzie trwał 3 miesiące. Kandydaci na oficerów mieli odbyć kurs 6-miesięczny. W sierpniu 1862 r. szkołę zamknięto. Prawie wszyscy wychowankowie Szkoły w Cuneo wzięli udział w powstaniu styczniowym. Poległo w nim 40 absolwentów.
Józef podczas powstania 1863 r. był dowódcą kawalerii.

Rok 1863 był tragiczny dla rodziny Tłuchowskich. Spichlerze i zasoby pieniężne zostały całkowicie uszczuplone. Po nieudanych walkach poszukiwani listem gończym przez policje carską udali się na emigrację, do Szwajcarii. Wyjechał z Tadeuszem i Józefem także Stanisław.
Na obczyźnie nie czuli się dobrze. Dlatego wystąpili do władz austriackich o pozwolenie na zamieszkanie na terenie Galicji. Zgodę takową uzyskali w roku 1879. Mogli zamieszkać na terenie Sanoka (dzisiejsze województwo podkarpackie). Po pewnym czasie Tadeusz Tłuchowski znajduje swoje miejsce zamieszkania na terenie Łętowic.

Zajmuje się gospodarstwem rolnym (najprawdopodobniej zostaje zarządcą folwarku w Łętowicach). Wkrótce do ojca dołącza syn Stanisław. Dowodem jego zamieszkania w Łętowicach jest Sprawozdanie Dyrekcyi Zjednoczonego Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie, gdzie w spisie Członków Towarzystwa za czynności za rok 1888, czytamy, że jest nim Tłuchowski Stanisław z Łętowic.

Dodać należy, że po upadku powstania styczniowego powołano w Galicji towarzystwo o nazwie Opieka Narodowa, które miało nieść pomoc rzeszom rozbitków szukających wsparcia na ziemiach polskich pod zaborem austriackim. W roku 1888 utworzono za zgodą władz austriackich Towarzystwo Wzajemnej Pomocy Uczestników Powstania Polskiego z 1863 r.

Tadeusz Tłuchowski także w Łętowicach postrzegany był, jako człowiek pogodny i ugodowy. Po kilku latach tułaczki zmienił się nie do poznania. Ruchliwy zazwyczaj, nie rwał się do życia publicznego, przycichł zupełnie. Pytany o powód, odpowiadał, że w Galicyji jest gościem u braci swoich i gościnność tę uszanował aż do grobu.

Kochał Polskę całym sercem. Prześladowanie, trwające ciągle za kordonem pod względem językowym i religijnym, męczyło go i trapiło, a serce jego przepełnione było goryczą z tego postępowania wrogów płynącą. Tadeusz Tłuchowski pełen jeszcze życia umarł na pęknięcie serca 30 października 1892 roku.

Pogrzeb miał miejsce w Wojniczu. Był to czwartek 3 listopada, na który przybyła inteligencja z okolic oraz przyjaciele z Krakowa i Lwowa. Włościanie pomni jego dobroci serca, przybyli na pogrzeb najliczniej. Kondukt wyruszył z Łętowic, trumnę złożono na przystrojonym w wieńce karawanie. Włościanie jednak na swoich barkach ponieśli zwłoki do kościoła w Wojniczu, a po mszy żałobnej na miejscowy cmentarz.
Nad grobem przemówił przyjaciel zmarłego z Dublan Józef, Leon Kubicki, powstaniec 1863; wykładowca Wyższej Szkoły Rolniczej w Dublanach, kreśląc w wymownych słowach żywot zmarłego patrioty, zasłużonego obywatela i żołnierza. Nadmieniając, że przykładne życie zmarłego, pełne poświeceń i na wskroś patriotyczne, niech przysparza krajowi następców jego cnót i zasług.
Nagrobek Tadeusza Tłuchowskiego zachował się do dziś (sektor 1; rząd 6a; numer1).

Stanisław Tłuchowski – syn Tadeusza, był znanym hodowcą bydła, w tym zarodowego (buhajów). W Wykazie Komisji Licencjonujących c.k. Towarzystwa gospodarskiego galicyjskiego Komisja okręgowa Wojnicz, jego nazwisko widnieje jako zastępca członka Towarzystwa rolniczego krajowego (rok 1894).

Pod koniec sierpnia 1894 r. w wykazie stacji buhajów dla bydła włościańskiego Towarzystwa rolniczego okręgowego Brzesko – są Łętowice, z okręgu Tarnów – Wierzchosławice. Stanisław Tłuchowski organizuje gospodarstwa bydła i buhajów. Na wystawach bydła nawet zasiada w jury. W roku 1896 podczas zarazy płucnej u bydła rogatego zostaje mężem zaufania wybranych na ocenicieli (oceniacza) w okręgu sądowym Wojnicz. Mieszka wówczas w Łętowicach.

W roku 1897 Stanisław Tłuchowski, był dzierżawcą dóbr Wierzchosławice, poczta Bogumiłowice. W owym czasie zakłada również stawy rybne. Jest członkiem Wydziału krajowego Towarzystwa rybackiego w Krakowie. Towarzystwo zachęcało właścicieli ziemskich do produkcji ryb, pouczało jak zakładać gospodarstwa rybne i zarybiać wody krajowe. Wydawało periodyk o sztucznym sposobie żywienia ryb hodowlanych. Stanisław Tłuchowski widnieje także na liście zapłaconych składek członków tego Towarzystwa za rok 1897.

Stanisław Tłuchowski nie siedział z założonymi rękami i nie czekał na mannę z nieba, lecz działał na różnych polach gospodarki rolnej i rybackiej. Gdy zbliża się front w 1914 roku, zostaje przez władze austriackie ewakuowany do Wiednia. Zamieszkuje na ulicy Herbeckstraẞe 41. Mając niespełna 67 lat, umiera 4 maja 1915 roku, na zapalenie płuc. Zostaje pochowany w Wiedniu.

Władysław Kurtyka

Bibliografia:

Tadeusz Tłuchowski: Nekrolog, "Nowa Reforma" 10 Listopada 1892, Nr.258

Stanisław Tłuchowski:

• Towarzystwo Rybackie w Krakowie. Okólnik Nr 28, Rok 1897 dzierżawca dóbr Wierzchosławice, poczta Bogumiłowice, Krajowe Lista członków.

• Kadencja VI, Sejm VI, aleg.8 do sprawozdania Wydziału Krajowego LW.342/95 z roku 1894/5. Wykaz komisyj licencyonujących w okręgu c.k. Towarzystwa rolniczego krakowskiego. Komisja okręgowa Wojnicz - Zastępca członka.

• Sprawozdanie Dyrekcyi Zjednoczonego Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie za czynności za rok 1888 s.84. Członek Towarzystwa.

• Wykaz mężów zaufania wybranych dla oceniceli zarazy płucnej u bydła rogatego, Wojnicz - Stanisław Tłuchowski, "Gazeta Lwowska" 1896, nr 8 , s.7.

Informacje zaczerpnięte od praprapra wnuka Tadeusza Tłuchowskiego Pana Szymona Michalskiego, [Dostęp: 2026-01-31]

Tadeusz Tłuchowski – po 1863 r. w Solurze, Szwajcaria
(zdj. od Szymona Michalskiego)

Władysław Kurtyka