Nieoficjalny Portal Miasta Brzeska i Okolic 
  Home  |   Almanach  |   BBS  |   Forum  |   Historia  |   Informator  |   Leksykon  |   Linki  |   Mapa  |   Na skróty  |   Ogłoszenia  |   Polonia  |   Turystyka  |   Autor  
 

Szkolnictwo Parafialne w Małopolsce w XVI -XVIII w.  (DR. Stanisław Kot)  1912-12-31

Szkoły parafialne powołane przez czynniki kościelne, uzależnione były od biskupów tej diecezji, na której się znajdowały. Biskup sprawował więc najwyższą władzę nad szkołami parafialnymi swojej diezecezji. Wysłannik biskupa ( bądz sam biskup) wizytując poszczególne parafie miał prawo i obowiązek kontrolowania także nauki w szkole, obyczajowości i prawowierności nauczycieli. […] Według uchwały synodu prowincjonalnego arcybpa Piotra Gamrata z 1542 r obowiązkiem wizytatora było stwierdzić, czy proboszcz spełnia regularnie przypisaną kontrolę szkoły i czy skutkiem ewentualnego jego niedbalstwa nie wynikły jakieś szkody. […] Archidiakon przypomniał proboszczom i nadzorcom kościoła, że „przy każdym kościele winna być szkoła i kleryk względnie nauczyciel, który by chłopców z parafii ćwiczył w obyczajach, cnocie i nauce. [1]

Dziekanat wojnicki

Wizytowany był dość często. Pierwszy objechał go komisarz Radziwiłł, archid. krak. Krzysztof Kazimierski w roku 1597 [...] zamieścił wszędzie dokładną notatkę o istnieniu szkoły i jej uposażeniu

Brzezek

Wsz: (Brzesko Podgórne, dziś Brzesko B i 6 wsi): Kierownik szkoły Stanisław Borkowski ma dom najlepszy i 4 m pensyji od proboszcza. Wizytator nakazuje, by szkolni w niedziele po obiedzie cytowali katechizm mniejszy polski

WM: Dom szkolny dobrze pokryty, bakałarz pobiera 60 gr kwartalnie od proboszcza, a wedle swej woli opłaca kantora
WS: Kierownik szkoły Jan Kurowski, żonaty, ma dom i 8 zł pensyji od proboszcza, który o nim dobre daje świadectwo przed wizytatorem.

Wojnicz (W. i 17 wsi)

WR: Mansyonarze postanawiają kierownika szkoły,którego prezentuje scholastyk. Jest dlań dom szkolny licho zbudowany i grożący upadkiem; od proboszcza pobiera 8 zł, a z ratusza 1 m z funkcji na roli Chmorzyńskiej za towarzyszenie księdzu, idącemu z sakramentem do chorych; jest także pisarzem miejskim. Obowiązkiem jego jest opłacać kantora, któremu daje 4 zł. Obecnie pełni obowiązki kierownika Paweł z Krakowa, bakałarz artium.

WM: Bakałarz pobiera od proboszcza 2 zł kwartalnie, a sam opłaca kantora.

WT: W księdze dekretów egzekucyi wizytacyjnych zapisano pod tytułem „przeciwko bakałarzowi”: Znaleziono go niedbałym w wychowaniu młodzieży, otrzymuje więc upomnienie, aby był pilniejszym, na co ma nastawiać proboszcz w interesie dobra publicznego.

Dziekanat witowski.

Bodzęcinek (także Bożęcin, 2 wsi)

WR: Kierownik szkoły Jan ze Słupcy ma dom z małym ogrodkiem, od proboszcza pobiera 1 m pensyji i korzec żyta.

WM: Kierownik szkoły pobiera od proboszcza 48 gr rocznie a sam opłaca kantora.

WS: Kierownik szkoły Stanisław Staszowski, dyakon, nieżonaty, ma dom i pensyę od proboszcza, który o nim nie wie nic złego.

W Trz: Szkoła ma dwie izby z dwiema komorami, mieszka w niej kierownik

W Zał: „Szkoła, w której mieszka organista, z kretesem zła, zgniła upada. Roku 1751 J.O Xże Mć Biskup dał na piśmie mandat do gromad Bożęcińskiej i Bieleckiej i assygnacyą do lasów na drzewo, aby wystawili nową szkołę, ale o tym ani myślą”

Szczurowa (7 wsi)

WR: Kierownik szkoły Krzysztof ze Szczurowy ma dom w dobrym stanie z małym ogródkiem,pobiera świętopietrze jako pensyę, należy mu się dziesięcina jedna od młynarza królewskiego, zwanego Rudny, w Przyborowcu parafii szczepanowskiej, wcale mu jednak nie płacą.

WM: Kierownika szkoły opłacają świętopietrzem.

WS: Kierownik szkoły Stanisław Wieczorkiewicz ma dom osobny, pobiera po 1 obulu świętopietrza od każdej osoby nadto proboszcz ustąpił mu dziesięcinę z młyna królewskiego zwanego Rudny

W Trz: jest szkoła i kierownik.

Szczepanów (9 wsi)

WR: Kierownik szkoły Marcin z Rzezawy ma dom dobrze zbudowany z maleńkim sadem, klerykatury nie pobiera, proboszcz płaci mu 2 m pensyi.

WS: Kierownik szkoły Maciej ma dom i pensyę od proboszcza.

W Trz: Jest dom szkolny

W Sz: Proboszcz ma kantora czyli kierownika szkoły (scholirega), który pobiera 32 zł; dom jego potrzebuje naprawy. Wizytator nakazuje proboszczowi z pomocą parafian postawić szkołę dla uczenia młodzieży. W zał: Wizytator każe z domków służby kościelnej usunąć propinacyę trunków. Kantorowi poleca uczyć chłopców a obydwom kierownikom szkoły (…) słuchać wikarych we wszystkiem, co godziwe i dozwolone.

Rzezawa (6 wsi)

WR: Kierownik szkoły Jan z Brzeska ma dom w dobrym stanie z ogrodkiem i sadkiem, prócz klerykatury pobiera 2 m od proboszcza.

WM: Szkoła w złym stanie, kierownik wraz z kantorem pobiera 15 gr.

WS: Kierownik szkoły Marcin Gąsiorek ma dom, pobiera od proboszcza 2 zł a klerykatury po obulu od parafian.

W Trz:W domu szkolnym mieszka kierownik i kantor, są tam bowiem dwie izby, jedna ozdobniejsza, druga zwyczajna dla służby.

Jasień (2 wsi)

WM: Kierownik szkoły Wawrzyniec z Wojnicza ma dom w dobrym stanie z maleńkim ogródkiem, utrzymuje się z klerykatury.

WS: Jest budynek szkolny; kościół opustoszały

W Trz:Wizytator rozkazuje, by kierownik szkoły mieszkał przy kościele dla posług i dla uczenia chłopców.

Jadowniki (2 wsi)

WR: Kierownik szkoły Tomasz z Jadownik ma dom z ogrodem, wraz kantorem pobiera 4 m od proboszcza.

WM: Szkołę wybudował obecny proboszcz Piotr z Gozdowa, bakałarz artium. Kierownikowi dały 30 gr kwartalnie i obiad co niedzielę, kantorowi kwartalnie 18 gr.

WS: Kierownik szkoły Stanisław Mrozowic ma dom i 4 m wraz z kantorem od proboszcza.

W.Trz: Jest dom szkolny

Dębno (6 wsi)

WR: Kierownik szkoły Stanisław z Topolowa ma dom w dobrym stanie, od proboszcza pobiera 2 zł pensyi.

WM: Szkoła dobrze pokryta, kierownik razem kantorem pobiera 2 m pensyji rocznej.

WS: Kierownik szkoły Andrzej ma dom i 40 gr pensyi od proboszcza kwartalnie

W Trz: Jest dom szkolny.

Porąbka (6 wsi)

WR: Kierownik szkoły Wojciech z Łęk ma dom z ogródkiem, dobrze zbudowany, lecz z winy opieszałości parafian źle pokryty, proboszcz płaci mu 8 zł pensyi. Wizytator poleca proboszczowi pokryć dom szkolny.

WM: Szkoła dobrze pokryta, kierownik razem z kantorem odbiera od proboszcza 8 zł rocznie.

WS: Kierownik szkoły od lat 20, Wojciech Karaś ma dom i 8 zł pensyi od proboszcza. Wikary Szymon Simonius opowiada o proboszczu w Zakliczynie, Błażeju Kukułce, że nocami goni z kierownikiem szkoły, po mieście strzelają z rusznic i wyłamują drzwi.

W Trz: Jest dom szkolny.

Biesiadki (3 wsi)

WR: Kierownik szkoły Stanisław z Uszwi ma dom dobry z ogrodem i 2 m od proboszcza rocznej pensyi

WM: Szkoła dobrze pokryta

WS: Kierownik szkoły Maciej ma dom i pensyę od proboszcza.

W Trz: Jest dom szkolny, który wizytator rozkazuje parafianom przebudować.

Objaśnienia:

WR= wizytacyja za bisk.Radziwiłła (Jerzy Radziwiłł (1556-1600) - przypis Zb. Stós)
WM=wiz. za Maciejowskiego (biskup Samuel Maciejowski (1499-1550) - przypis Zb.S.)
WS= wiz. za Szyszkowskiego (biskup Marcin II Szyszkowski (1554-1630) - przypis Zb.S.)
WT= wiz. za Tylickiego (biskup Piotr Tylicki (1543-1616) - przypis Zb.S.)
W Trz=wiz. za Trzebickiego (biskup Andrzej Trzebicki (1607-1679) - przypis Zb.S.)
Wsz=wiz. za Szaniawskiego (biskup Konstanty Felicjan Szaniawski (1668-1732) - przypis Zb. S.)

W przytoczeniu cen oznaczono złoty polski (30 groszy) zł, grzywnę czyli markę (48 gr) m.

[1]. Z dziejów szkolnictwa parafialnego Krakowa w okresie odrodzenia str 104

źrodło DR. Stanisław Kot Szkolnictwo parafialne w Małopolsce XVI- XVIII w Lwów 1912r

Więcej na ten temat przeczytać można tutaj »

Nadesłał: Drabant Tadeusz


Od admina: Dokładny dzień i miesiąc wydania tego opracowania nie jest mi znany dlatego wpisałem ostatni dzień roku.


comments powered by Disqus


Copyright © 2004-2020 Zbigniew Stos Wszelkie prawa zastrzezone.
Uwagi, opinie i komentarze prosze przesylac na adres portal.brzesko.ws@gmail.com